Vince Gilligan’ın Pluribus dizisi, yüzeyde bir uzaylı istilası anlatısı gibi görünse de, özünde Orta Çağ Latin Aristotelesçiliğinin en kritik metafizik tartışmalarından birini dramatize eder.Aklın birliği sorunu. Bu tartışma, Aristoteles’in De Anima’sının yorumlanması bağlamında, İbn Rüşd’ün mümkün aklın (intellectus materialis) sayısal birliğini savunan yorumu ile Aquinas’ın aklın bireysel ruhun bir yetisi olduğunu savunan karşı pozisyonu arasında ortaya çıkmıştır.
Pluribus’ta Kepler-22b’den gelen bir sinyalin insanlığı “Birleşme” (The Joining) adı verilen tek bir kolektif zihne dönüştürmesi, Aquinas’ın söz konusu eserinde dile getirdiği temel endişeyi dramatik biçimde görünür kılar eğer akıl gerçekten tek ve evrensel bir töz ise, bireysel entelektüel öznenin ontolojik statüsü ne olacaktır?
Ancak burada önemli bir felsefi ayrım yapılmalıdır, İbn Rüşd’ün teorisi, bireysel bilinçlerin birleşerek tek bir deneyimsel özne haline gelmesini savunmaz. Onun savunduğu şey, yalnızca tümel kavramları kavrayan aklın sayısal olarak tek olduğudur. Buna karşılık Pluribus, bu epistemolojik birliği fenomenolojik ve psikolojik bir özne birliğine dönüştürerek, Aquinas’ın eleştirisinin en radikal sonucunu dramatize eder.
Kolektif Akıl ve İradenin Sorunu
Aquinas’ın temel argümanı, düşünme eyleminin gerçek öznesinin bireysel insan olması gerektiğidir. Onun meşhur formülü hic homo intelligit (“bu insan anlıyor”), entelektüel etkinliğin somut bireye ait olduğunu ifade eder. Eğer akıl bireysel olarak çoğalmıyor, tek ve evrensel bir töz olarak var oluyorsa, o zaman birey gerçek anlamda bilen özne olmaktan çıkar.
Pluribus’ta “Diğerleri”nin tek bir özne gibi hareket etmesi, Aquinas’ın bu endişesinin dramatik bir temsili olarak okunabilir. Kolektif zihin, bireysel perspektifler arasındaki ayrımı ortadan kaldırarak, tüm eylemleri tek bir entelektüel merkezden organize eder. Bu durum, Aquinas’ın işaret ettiği temel problemi görünür hale getirir eğer entelektüel ilke bireysel değilse, bireysel entelektüel failin ontolojik temeli zayıflar.
Ancak burada tekrar vurgulanmalıdır ki, İbn Rüşd’ün kendi teorisinde bireysel irade, duyum ve hayal gücü ortadan kalkmaz. Evrensel olan yalnızca intellectus materialis’tir; bireysel bilinç içerikleri ve iradi yönelimler bireysel kalır. Pluribus’un tasvir ettiği gibi tüm fenomenolojik deneyimin birleşmesi, İbn Rüşd’ün teorisinin doğrudan bir sonucu değil, onun metafiziğinin spekülatif bir genişletmesidir.
Ruh, Beden ve Bireysel Öznenin Statüsü
Aquinas’a göre ruh, bedenin formudur (forma corporis). Bu, insanın yalnızca akıl sahibi bir varlık değil, aynı zamanda beden ve ruhun tözsel birliği olduğu anlamına gelir. Bu nedenle entelektüel etkinlik, bedenden tamamen bağımsız bir töze ait olamaz çünkü insanın kendisi bu etkinliğin öznesidir.
Pluribus’ta kolektif zihnin bireysel bedenleri yalnızca biyolojik taşıyıcılar olarak kullanması, Aquinas’ın bu antropolojik modeline radikal bir karşıtlık oluşturur. Bireysel bedenin yalnızca işlevsel bir araç olarak görülmesi, Aquinas’ın savunduğu tözsel birlik anlayışının çözülmesi anlamına gelir.
Bu noktada dizi, Aquinas’ın eleştirisinin ontolojik sonuçlarını dramatize eder: eğer entelektüel ilke bireysel tözle özdeş değilse, bireysel varlığın ontolojik merkezi zayıflar ve insan, entelektüel etkinliğin taşıyıcısı konumuna indirgenir.
İrade, Rıza ve Bireysel Failin Korunması
Aquinas’ın teorisinde irade (voluntas), bireysel ruhun bir yetisidir ve bu nedenle bireysel varoluşun ayrılmaz bir parçasıdır. Düşünme ve isteme, aynı bireysel töze ait yetilerdir. Bu nedenle bireysel irade ortadan kalktığında, bireysel failin ontolojik bütünlüğü de ortadan kalkar.
Pluribus’ta kolektif zihnin bireysel direnişi aşmakta zorlanması, Aquinas’ın savunduğu bireysel entelektüel fail kavramının dramatik bir temsili olarak okunabilir. Dizide bireysel öznenin tamamen ortadan kaldırılamaması, Aquinas’ın şu temel tezini yansıtır. entelektüel etkinlik, nihai olarak bireysel tözle ilişkilidir.
Bu bağlamda Pluribus, Aquinas’ın teorisini doğrudan temsil etmekten ziyade, onun eleştirdiği modelin ontolojik sonuçlarını dramatize eden bir düşünce deneyine dönüşür.
Aquinas’ın Eleştirisinin Dramatik Gerçekleşmesi
Pluribus’un sunduğu dünya, İbn Rüşd’ün teorisinin tarihsel bir temsilinden çok, Aquinas’ın bu teoriye yönelttiği eleştirinin varsayımsal sonucunun dramatik bir tasviridir. Dizi, Aquinas’ın temel endişesini görünür hale getirir. Eğer entelektüel ilke bireysel değilse, bireysel entelektüel öznenin ontolojik statüsü tehdit altına girer.
Ancak tarihsel doğruluk açısından kritik olan nokta şudur. İbn Rüşd’ün teorisi, bireysel bilinçlerin birleşmesini değil, yalnızca intellectus materialis’in ontolojik birliğini savunur. Pluribus’un sunduğu kolektif bilinç modeli, bu teorinin doğrudan bir sonucu değil, Aquinas’ın eleştirisinin dramatik olarak somutlaştırılmış halidir.
Bu nedenle Pluribus, İbn Rüşd’ün metafiziğinin doğrudan bir temsili olmaktan ziyade, Aquinas’ın eleştirel perspektifinden bakıldığında bu metafiziğin varabileceği varsayımsal ontolojik sonucu sahneleyen bir felsefi anlatı olarak değerlendirilebilir.
0 Yorumlar